CHOPIN 2010
  • Obchody Roku Chopinowskiego

    Kalendarium, czyli źródło wiedzy o tym co, gdzie i kiedy w Roku Chopinowskim:

    • wydarzenia: koncerty, wystawy, spektakle i inne
    • relacje
    • rozmowy
    • Kordegarda CHOPIN 2010
    więcej >
     
  • Baza wiedzy

    Skarbnica informacji o życiu i twórczości Fryderyka Chopina:

    • quizy i ciekawostki
    • rekomendowane nagrania
      i publikacje
    • materiały edukacyjne
    • ikonografia
    • prezentacja miejsc chopinowskich
    • kierowanie do kompetentnych źródeł
    więcej >
     
  • Chopin dzieciom

    Serwis będący pomocą
    we wprowadzaniu dziecka w świat muzyki Fryderyka Chopina:

    • interaktywne gry i zabawy
      dla najmłodszych
    • wskazówki dla rodziców
    więcej >
     
  • Inter:akcje

    Działania społecznościowe związane
    z obchodami Roku Chopinowskiego.

    więcej >
     
  • Program TV

    Archiwalne odcinki programu telewizyjnego Chopin2010.pl emitowanego przez TVP1.

    więcej >
     
  • Biuro obchodów CHOPIN 2010

    Platforma komunikacji między instytucjami, dziennikarzami
    i organizatorami wydarzeń jubileuszowych. Oficjalne informacje o:

    • minionych, obecnych i planowanych działaniach Biura
    • artOfertach: mobilnych projektach artystycznych
    • chopinowskich ofertach turystycznych
    • Biuro Prasowe Chopin 2010
    więcej >
     
  • Konto na CHOPIN2010.pl

    Ładowanie...

    ###LABEL_LOGIN_FAILED###

    Spróbuj ponownie

    Rejestracja na portalu chopin2010.pl umożliwiająca użytkownikom:

    • jednoczesne logowanie
      do wszystkich serwisów chopinowskich
    • dodawanie i aktualizowanie wydarzeń związanych z Rokiem Chopinowskim
    • tworzenie własnej listy wydarzeń i drukowanie jej w użytecznym formacie
    • otrzymywanie newslettera
      i udział w konkursach
      z atrakcyjnymi nagrodami
    ...
    więcej >
     

Wyszukiwarka

Patroni honorowi

więcej >
 

Mecenasi

więcej >
 

Partnerzy

więcej >
 
   
Brak kategorii

Żelazowa Wola

Dom urodzenia Fryderyka Chopina jest bodaj najczęściej odwiedzanym przez turystów miejscem pamięci genialnego kompozytora. Przyjeżdżają tu licznie melomani tak z Polski, jak i zagranicy. W wyobraźni rodaków Chopina zanurzony w zieleni podłużny, parterowy budynek o spadzistym dachu i białej elewacji pełni rolę mitycznego zakątka zawierającego w sobie kwintesencję polskości. Wraz z odzyskaniem przez kraj suwerenności w 1989 roku i pełnym otwarciem się na przybyszów z zagranicy, zaczęła narastać potrzeba ożywienia miejsca narodzin kompozytora. Powstał projekt rewitalizacji posiadłości w Żelazowej Woli, uczynienia z niej atrakcyjnego turystycznie ośrodka, którego charakter podkreślałby uniwersalny wymiar polskiej muzyki i kultury.

Związki Chopinów z Żelazową Wolą

Wszystko zaczęło się w roku 1802. Przyszły rodzic Fryderyka, Mikołaj Chopin, otrzymał wówczas posadę prywatnego nauczyciela u hrabiny Ludwiki Skarbek, właścicielki dworku w Żelazowej Woli, która szukała guwernera dla swoich synów. Prawdopodobnie właśnie w Żelazowej Woli Mikołaj poznał Justynę z Krzyżanowskich, ubogą szlachciankę, która w zamian za pomoc przy gospodarstwie otrzymywała we dworze utrzymanie i dach nad głową. Posiadłość Skarbków byłaby więc miejscem, w którym narodziło się i dojrzewało uczucie przyszłych rodziców kompozytora. Po ślubie w 1806 roku państwo Chopinowie zamieszkali w lewej oficynie murowanego dworku, gdzie 1 marca 1810 roku przyszedł na świat Fryderyk Chopin.

Wkrótce po urodzeniu się Fryderyka na jesieni 1810 roku Chopinowie przenieśli się na stałe do Warszawy. W późniejszych latach rodzina kilkakrotnie odwiedzała Skarbków w Żelazowej Woli, głównie podczas świąt oraz letnich wakacji. Literatura chopinowska odnotowuje kilka osobnych pobytów młodziutkiego Fryderyka w miejscu swojego urodzenia. Prawdopodobnie przebywał on w Żelazowej Woli latem 1823 roku. Wiadomo też, że wraz z siostrą Ludwiką spędzili w dworku Boże Narodzenie 1825 roku oraz Nowy Rok 1826. Latem 1830 roku odwiedziwszy najpierw w Poturzynie przyjaciela Tytusa Woyciechowskiego i zabawiwszy kilka dni w Warszawie Fryderyk udał się do Żelazowej Woli, gdzie zobaczył się z przebywającą tam najbliższą rodziną. Był to ostatni pobyt kompozytora w miejscu swego urodzenia. Wkrótce potem opuścił on Polskę na zawsze.

Jak głosi tradycja, podczas wizyt w majątku Skarbków wiele czasu spędzano na muzykowaniu. Latem fortepian wynoszono do ogrodu, gdzie Fryderyk dawał koncerty pod świerkiem lub lipami. Poza rodziną i przyjaciółmi przysłuchiwali się tym niezwykłym występom licznie zgromadzeni goście, a także przypadkowi słuchacze, mieszkańcy pobliskich wsi.

Historia dworu w Żelazowej Woli

Wieś Żelazowa Wola położona jest w powiecie sochaczewskim, na skraju Puszczy Kampinoskiej, w odległości 54 km na zachód od Warszawy. Najwcześniejszą wzmiankę dotyczącą tej miejscowości znajdujemy w aktach grodzkich, z których dowiadujemy się, że w 1579 roku płatnikami podatków z łanów kmiecych byli bracia Piotr i Paweł Żelazo. Następnie posiadłość znalazła się w rękach rodziny Paprockich, a później Łuszczewskich.


1. Pod zaborami

Hrabina Ludwika Skarbkowa zakupiła majątek we wrześniu 1798 roku od Piotra Łuszczewskiego. Dobra nosiły wówczas nazwę „Żelazowa Wola i Orły z przyległościami”. Ludwika samodzielnie zarządzała całym majątkiem przez prawie 20 lat, odkąd jej mąż, Kacper Skarbek, opuścił rodzinę, uciekając przed wierzycielami. 

Trudno dziś stwierdzić, jak dokładnie wyglądał dwór i okolica w tamtym czasie. Literatura przedmiotu dostarcza na ten temat wielu rozbieżnych i niepotwierdzonych opinii. Jedną z nich (bardzo rozpowszechnioną) jest wersja o zniszczeniu części budynku w pożarze, który rzekomo wybuchł w czasach wojen napoleońskich. Tak uzasadnia się wykorzystanie do celów mieszkalnych głównie prawej oficyny. W świetle nowszych badań hipotezy te należałoby jednak odrzucić, a przyjąć raczej wersje bliższe opisom zawartym w dokumentach notarialnych. Zatem przypuszczać należy, że w interesującym nas okresie, za czasów Skarbków, Żelazowa Wola składała się z „Dworu, Officyny, Oranżeryi, Stayni i Wozowni”. Sam zaś dworek był typowym jak na owe czasy i ten region Polski budynkiem murowanym, postawionym „(…) na planie prostokąta, z dwutraktowym układem sieni po środku, kończącym się wyjściem do ogrodu. Po obu stronach sieni znajdowały się pokoje domowników, duża sala jadalna, kuchnia, a także spiżarnia, zwana skarbcem. Budynek posiadał wysokie poddasze z facjatami, które mieściło głównie pokoje sypialne. Przypuszczalnie był nakryty typowym dla tego okresu, czterospadowym, łamanym dachem »polskim« o poszyciu gontowym”.

Po hr. Ludwice Skarbkowej Żelazową Wolę przejęli jej synowie, początkowo Fryderyk, a następnie w 1825 roku Michał, który zmarł śmiercią samobójczą dziewięć lat później. Dalsza historia tego miejsca nie jest już związana z rodziną Skarbków. Następnymi właścicielami byli kolejno Franciszek Kwiatkowski i Józef Wiśniewski. W roku 1842 majątek został sprzedany Henrykowi Peszlowi, a w 1856 r. odsprzedany Pawłowi Jaworskiemu. W latach 1859-1878 dwór zamieszkiwał Adam Towiański, syn słynnego filozofa Andrzeja Towiańskiego. Towiański pragnąc urządzić w oficynie kaplicę i miejsce kultu Chopina, przebudował oficynę, obniżając m.in. jej dach i szpecąc w ten sposób budynek. W 1879 r. posiadłość trafiła w ręce Aleksandra Pawłowskiego.

Jesienią 1891 roku nastąpił przełom w historii Żelazowej Woli. Do Polski z wizytą przyjechał rosyjski kompozytor, pianista i pedagog, Milij A. Bałakiriew, który po udanym koncercie w Warszawie poprosił przyjaciół o zawiezienie go do Żelazowej Woli. Zastał dworek w stanie kompletnego zaniedbania, pod wpływem czego postanowił zaangażować się przywrócenie temu miejscu należnej świetności. Bałakiriew nie tylko wysunął propozycję przekazania dworku na własność społeczną, ale przeznaczył również na ten cel całe swoje honorarium za występy gościnne w Polsce. Wizyta Rosjanina w Żelazowej Woli rozpętała burzę w warszawskim środowisku muzycznym. Uświadomiono sobie, że nikt nie dba o godne upamiętnienie największego polskiego kompozytora w miejscu jego narodzin. Zorganizowano niezwłocznie serię koncertów charytatywnych w celu zgromadzenia odpowiednich środków. Przekształcenie zabytkowej oficyny w muzeum Chopina wymagało odkupienia jej od właściciela. Pawłowski zażądał jednak tak wysokiej ceny, że zakup nieruchomości okazał się niemożliwy. Niemniej w 1894 roku dzięki wstawiennictwu Bałakiriewa i członków warszawskiego Towarzystwa Muzycznego doprowadzono do odsłonięcia w parku przylegającym do dworku pierwszego na ziemiach polskich pomnika poświęconego Fryderykowi Chopinowi. Na zachowanym do dnia dzisiejszego obelisku znajduje się medalion z popiersiem kompozytora oraz napis: „F. Chopin 22. II. 1810”, a poniżej lira otoczona liśćmi. Pomnik zaprojektował Bronisław Żochowski, zaś wizerunek Chopina według medalionu J. F. A. Bovy'ego wykonał Jan Wojdyga.

2. Niepodległość i II wojna światowa

Dopiero w latach dwudziestych XX wieku dworkowi w Żelazowej Woli oficjalnie przyznano status zabytku o wyjątkowym znaczeniu dla polskiej kultury. Dzięki staraniom powołanego w Warszawie Towarzystwa Przyjaciół Domu Chopina oraz działającego w Sochaczewie Komitetu Chopinowskiego ostatecznie udało się zakupić oficynę wraz z przyległym do niej gruntem, na którym stał historyczny obelisk. W 1931 roku Komitet Budowy Domu Chopina zainicjował renowację i przebudowę obiektu. Następnie profesor Franciszek Krzywda-Polkowski rozpoczął prace nad utworzeniem zaprojektowanego przez siebie parku. Zarząd Komitetu Dni Chopinowskich w Polsce wystąpił z apelem do szkółek, zakładów hodowlanych i ogrodniczych o wsparcie przedsięwzięcia. Dzięki tej inicjatywie w latach 1932−1934 ofiarowano ogółem około 7 tysięcy roślin parkowych: drzew, krzewów i bylin. Ogromne wsparcie ze strony społeczeństwa sprawiło również, że w krótkim czasie udało się zgromadzić kolekcję zabytkowych przedmiotów pochodzących z początku XIX wieku. Do Żelazowej Woli sprowadzono między innymi fortepian firmy „Pleyel”. Wśród pierwszych eksponatów rodzącej się ekspozycji znalazł się również gipsowy odlew maski pośmiertnej Fryderyka Chopina – dar Kazimierza Hugo-Badera.

Wybuch II wojny światowej uniemożliwił kontynuację prac w Żelazowej Woli. W czasie okupacji zarówno park, jak i oficynę zamieniono w sanatorium oraz miejsce rehabilitacji rannych. Od jesieni 1944 roku aż do wyzwolenia w styczniu 1945 roku dworek pełnił funkcję szpitala polowego. Wojna zrujnowała przedwojenne wysiłki wielbicieli Chopina. Fortepian Pleyela został wywieziony, a większość z trudem zbieranych eksponatów zaginęła. Ucierpiał również sam budynek. Oficyna miała uszkodzony dach i powybijane szyby w oknach.

3. Po II wojnie światowej

Po zakończeniu wojny jeszcze w 1945 roku powstał Tymczasowy Komitet Opieki nad Domem Chopina w Żelazowej Woli. Działalność Komitetu przejął wkrótce Instytut Fryderyka Chopina, któremu opiekę nad obiektem powierzył w imieniu Skarbu Państwa Generalny Konserwator Zabytków. Do roku 1949 trwały prace nad renowacją budynku, odtworzeniem ogrodu oraz zgromadzeniem kolekcji mebli i przedmiotów z epoki mających stanowić wyposażenie wnętrza. W setną rocznicę śmierci Chopina odbyła się uroczysta inauguracja ekspozycji. Od roku 1950 dworek pozostawał pod zarządem Muzeum Narodowego, a trzy lata później opiekę nad majątkiem w Żelazowej Woli przejęło Towarzystwo im. Fryderyka Chopina.

W okresie powojennym odtworzono klimat polskiego dworku z początku XIX wieku. We wnętrzu znalazły się dziewiętnastowieczne meble w stylu biedermeier oraz portrety Fryderyka Chopina i jego rodziny. Do środka wstawiono również dwa instrumenty z epoki: warszawski fortepian firmy „Leszczyński” i pionowy klawikord zwany „żyrafą” wrocławskiej firmy „Fried, Külbors”. W roku 1954 w saloniku muzycznym stanął współczesny fortepian. Od tego czasu w Żelazowej Wioli odbywają się letnie koncerty chopinowskie. Sezon rozpoczyna się w pierwszą niedzielę maja i trwa do ostatniej niedzieli września. Inicjatorem recitali był pianista i pedagog, Zbigniew Drzewiecki. Od 2006 r. w tym samym okresie (maj-wrzesień) odbywają się „Prezentacje Muzyczne” - recitale utalentowanych młodych pianistów.

Na terenie bogatego w oryginalne gatunki roślin parku krajobrazowego, przez który przepływa rzeka Utrata, zostały postawione trzy pomniki Fryderyka Chopina, nie licząc już istniejącego z roku 1894. W 1968 odsłonięto popiersie Chopina wyrzeźbione w piaskowcu przez Stanisława Sikorę, a rok później, w 120. rocznicę śmierci kompozytora, pomnik z brązu autorstwa Józefa Gosławskiego. Najnowsze dzieło to popiersie Chopina z brązu, autorstwa Zofii Wolskiej, umieszczone na postumencie z piaskowca. Rzeźbę ufundowało Stadtmuseum w Düsseldorfie. Ponadto w 1984 roku Towarzystwo im. Fryderyka Chopina złożyło nieopodal dworku głaz upamiętniający wkład profesora Franciszka Krzywdy-Polkowskiego w tworzenie parku w Żelazowej Woli.

Współczesna rewitalizacja Żelazowej Woli

1 sierpnia 2005 roku opiekę nad domem narodzin Chopina przejął Narodowy Instytut Fryderyka Chopina. Nowa instytucja podeszła poważnie do swojego zadania. Jeszcze w 2005 roku dokonała zakupu działki sąsiadującej z terenem parku, by w przyszłości przenieść na nią znajdujące się w pobliżu wejścia zaplecze gospodarcze. W samym dworku dokonano wymiany gontowego pokrycia dachu, a parkowy drzewostan został przebadany dendrologów i zinwentaryzowany.

Na początku 2006 roku we współpracy ze Stowarzyszeniem Architektów Polskich ogłoszono konkurs na opracowanie koncepcji rewaloryzacji parku i dworu w Żelazowej Woli. Projekt miał prowadzić do przekształcenia Żelazowej Woli w ośrodek kultury i edukacji, który byłby wykorzystywany przez cały rok, a nie jak dotychczas sezonowo. Chodziło też o zmianę formuły pobytu turystów w tym miejscu: z półgodzinnego oglądania dworku i parku w całodzienną wyprawę śladami Chopina. Konkurs wygrała pracownia Stelmach i Partnerzy Sp. z o.o. z Lublina. Za architekturę krajobrazu odpowiadał Rafał Mroczkowski. Ponadto jeszcze na jesieni rozpoczęto prace nad generalną modernizacją dworku, zgodną z projektem opracowanym przez architekta Jarosława Głuszkę. Remont obiektu zakończył się w końcu kwietnia 2007 roku.

W sierpniu 2008 roku rozpoczęły się pierwsze prace budowlane, a wiosną 2009 przystąpiono do rewaloryzacji parku, w tym szaty roślinnej i nawodnienia (wykonawca: Konsorcjum Park M, Pleneria), a także zajęto się tworzeniem małej architektury oraz regulacją zbiorników wodnych i rzeki Utraty (wykonawca: firma WINNICKI). Całość robót trwała półtora roku aż do otwarcia kompleksu dla zwiedzających wiosną 2010 roku.

W tym czasie postawiono dwa lekkie, przeszklone budynki, będące przykładem współczesnej architektury współdziałającej z obiektami zabytkowymi i projektowanej z materiałów dostępnych w okolicy miejsca prowadzonych prac (drewna i kamienia). Pierwszy z nich mieści kasy, kawiarnię, sklep i salę multimedialną. W drugim znajdują się restauracja i sala wielofunkcyjna przeznaczona do organizacji koncertów, konferencji i pokazów filmów. Odnowienie parku - rozciągającego się pomiędzy usytuowanymi na jego obrzeżach nowymi budynkami a centralnie położonym dworkiem - wiązało się z posadzeniem kilkuset tysięcy nowych roślin, położeniem pod ziemią 120 km rur do nawadniania terenu i 30 km kabla elektrycznego oświetlenia umożliwiającego zwiedzanie całego terenu również po zmroku. Zamontowano unikalny system nagłośnienia pozwalający słuchać koncertów nawet w odległych zakątkach parku. Cały teren z budynkami włącznie został przystosowany dla niepełnosprawnych, którzy mogą wszędzie dotrzeć, korzystając ze specjalnych wjazdów i alejek.

Radykalnej zmianie uległ wystrój wnętrza samego dworku. Zgodnie z koncepcją opracowaną przez Tomasza Śpiewaka, Zbigniewa Brzozę, Mariolę Wojtkiewicz i Beatę Nyczaj usunięto z pomieszczeń meble i przedmioty pochodzące głównie z czasów Chopina. Pozostawiono tylko jeden z eksponowanych dotychczas fortepianów. Oczyszczone wnętrza stanowią obecnie nowoczesną przestrzeń wystawową, której zadaniem jest prezentacja zmiennych kolei losu Żelazowej Woli od XIX wieku po dzień dzisiejszy. Na białych ścianach za szkłem wiszą między innymi portrety rodziny Chopina i rodziny Skarbków, monochromatyczne fotografie przedstawiające wydarzenia z przeszłości, reprodukcje afiszy koncertów oraz zbiórek pieniędzy na rzecz odbudowy domu narodzin Fryderyka Chopina, a także pocztówki i plakaty z początku ubiegłego stulecia. Na ścianach znalazły się ponadto wypisy z pierwszej księgi pamiątkowej w Żelazowej Woli z roku 1895. Jednym z ważniejszych eksponatów jest prezentowany w trzech szklanych gablotach rękopis nut Poloneza g-moll dedykowany Wiktorii Skarbek. W przyszłości wystawę dopełni fotoplastykon, w którym będą eksponowane zdjęcia z lat 30-tych ubiegłego wieku. Kulminacyjnym punktem ekspozycji jest niegdysiejsza sypialnia, w której urodził się Fryderyk Chopin. Szczególny charakter nadają temu pomieszczeniu dwa strumienie światła, wydobywające z mroku wnętrze otwartego fortepianu oraz portret Fryderyka Chopina, zaś całości dopełniają dwie reprodukcje dokumentów związanych z narodzinami kompozytora pokazujące rozbieżności wokół daty jego urodzin. Zwiedzanie Żelazowej Woli odbywa się z przewodnikami audio.

Otwarcie Żelazowej Woli dla publiczności nastąpiło w dniu 7 maja 2010 roku.